Mangal mevsimi ne zaman başlar diye sorulduğunda çoğu insan havaya bakar. İlk sıcak hafta sonu, balkona çıkan ilk duman, parktan gelen ilk koku — bunlar mevsimin açıldığının işareti sayılır. Doğrudur, ama eksiktir. Çünkü mangalın iki ayrı takvimi vardır: birincisi havanın takvimi, ikincisi hayvanın takvimi. İkisi aynı anda başlamaz.
Havanın takvimi: nisan civarı
Hava tarafı basittir. İlkbaharla, mart sonu nisan başı gibi sıcaklık mevsim normallerine döner; insanlar piknik alanlarına çıkar, köz yakacak hava bulur. Türkiye genelinde "mangal sezonu açıldı" haberleri tam da bu haftalarda çıkar — kasaplardaki hareketlilik de aynı dönemde başlar.
Bolu için bu tarih biraz geç gelir. Yüksek rakım, bahar sıcaklığını ovalardan birkaç hafta sonra teslim eder. Köroğlu eteklerinde nisan hâlâ serindir; gerçek mangal havası çoğu yıl mayısı bulur. Ama bu, mevsimin geç başladığı anlamına gelmez — sadece havanın geç geldiği anlamına gelir.
Hayvanın takvimi: asıl mesele
Asıl soru şu: hava uygun olduğunda masaya koyacağınız et hazır mı?
Kuzu eti yılın belirli bir penceresinde makbuldür. Bolu çevresindeki köylerde kuzu doğumları şubat–mart aralığındadır. Bu kuzular ilkbaharın taze otuyla, kekikli meralarla beslenir; dört ay kadar büyür. Yani nisanda hava ısınsa bile, o otla büyüyen kuzu henüz çocuktur. Eti vardır ama mevsimi gelmemiştir.
Otlak eti dediğimiz şey budur: hayvanın ne yediğinin ete yazılması. İlkbahar otuyla beslenen kuzu, o otların kokusunu taşır — ama bu kokunun ete yerleşmesi zaman ister. Bu yüzden Bolu'da gerçek kuzu mangalı haziranı, hatta tam olgunluğuyla temmuzu bulur.
Arada bir boşluk vardır. Hava nisanda hazır, kuzu temmuzda hazır. Peki o iki ay ne yenir?
Geçiş aylarının eti
Nisan ve mayıs, mangal mevsiminin resmi açılışı değil, ısınma turudur. Bu aylarda masada kuzu pirzola aramak erkendir. Onun yerine:
Yani "mangal mevsimi başladı" demek, "artık her et hazır" demek değildir. Başlangıç, sadece köz yakacak havanın geldiği andır. Etin mevsimi ondan ayrı yürür.
Bolu'da mevsim neden uzun
Bolu'nun coğrafyası bu iki takvimi de gerer. Hava geç gelir, ama serinlik geç gider — köz tutmak için ideal akşamlar ekim sonuna kadar sürer. Kuzu geç olgunlaşır, ama yüksek meranın serinliğinde tazeliğini daha uzun korur.
Sonuç: Anadolu'nun çoğu yerinde mangal mevsimi nisan–eylül arası sayılırken, Bolu'da bu pencere mayıs başından kasım başına kadar açık kalabilir. Mevsim geç başlar, ama karşılığında geç biter.
Kısa cevap
Mangal mevsimi ne zaman başlar? Havanın takvimine göre Bolu'da mayıs. Hayvanın takvimine göre kuzu için haziran–temmuz, dana içinse zaten her ay.
Doğru cevap, hangi eti istediğinize bağlıdır. Köz yakmak için bir sıcak akşam yeterli — ama o közün üstüne ne koyacağınız, takvimin değil, hayvanın bileceği iştir.
Aydan aya hangi etin öne çıktığını merak ediyorsanız mangal mevsim takvimi yazısı tamamlıyor; Bolu'nun yüksek coğrafyasının mevsime ne yaptığını ise Köroğlu eteklerinden notlar anlatıyor.
— Editör
